El Sanatları Nelerdir?

El sanatları insanlığın en erken dönemlerinden beri gerek gündelik kullanımda kullanmak için ürettikleri gerek ise süs için kullanılmak üzere el emeğiyle yapılmış olan sanat veya zanaat ürünleridir.

Müzayedeleri Gör

İngilizcede “handmade” olarak da karşımıza çıkabilen başlıca el sanatları şunlardır: 

  • Minyatür Sanatı
  • Çini Sanatı
  • Hat Sanatı
  • Ebru Sanatı
  • Kanaviçe Sanatı
  • İğne Oyası
  • Kalemişi Sanatı
  • Kündekari Sanatı
  • Edirnekari Sanatı
  • Kazaziye Sanatı
  • Kakma Sanatı
  • Telkari Sanatı
  • Halıcılık Sanatı

El Sanatları Ne Demek?

El sanatları insanların günümüzde daha çok hobi amaçlı yaptığı fakat geçmişte birçok alanda süsleme aracı olarak kullanılan veya zanaat eseri olarak ticari değer taşımış eserleri kapsar.

İnsanların ilk çağlarda ihtiyaçlarından doğduğu ve ihtiyaçlarına göre şekillenen el sanatları, coğrafyadan coğrafyaya da değişiklik göstermektedir.

Müzayedeleri Gör

Minyatür Sanatı Nedir?

Minyatür genellikle saray çevresinde şekillenen ve üretilen bir görsel sanattır. Osmanlı’da daha çok tarih aktarımı için yapılan bir sanat türü olsa da başta İran olmak üzere edebiyatla harmanlanmış bir sanat olarak hikâye anlatımıyla da karşımıza çıkmaktadır.

Minyatür de perspektif, ışık, alan derinliği gibi klasik resimdeki unsurlar pek bulunmamaktadır. Osmanlı’da daha çok Nakkaşhanelerde üretilmiş olan minyatür en çok gelişmeyi Fatih Sultan Mehmet ve Kanuni Sultan Süleyman zamanlarında göstermiştir.

Çini Sanatı Nedir?

Çini Sanatı, özel levhaların motiflerle renklendirilip fırınlanarak levhaların üzerindeki işlemelerin canlılığını korunmasıyla yapılan sanattır. Çini sanatının Türk tarihinin erken dönemlerinde günümüze kadar uzanan bir gelenek olmasında bu sırlanma işleminin büyük önemi vardır.

Selçuklu mimarisinden Osmanlı mimarisine Anadolu’da birçok mimari yapının üstünde gördüğümüz çini sanatının başlıca türleri şunlardır:

  • İznik Çinisi
  • Kütahya Çinisi
  • Milet İşi
  • Haliç İşi

Antika Müzayedelerini Gör

Hat Sanatı Nedir?

Arapçayı estetik şekilde belirli ölçüler ve kurallar dahilinde yazma sanatına hat sanatı denir. “Cismani aletlerle meydana getirilen ruhani bir hendese” olarak ansiklopedi ve sözlük tanımları olan hat sanatı etimolojik olarak Arapça kökenli olan ve “Hüsn-i Hat” olarak da karşımıza çıkan hat sanatı, “yazmak, çizmek, kazmak” anlamına gelmektedir.

Mekke ve Medine’de yayılmadan önce Cezm adıyla çıkan hata sanatı, Medine’ye geldiğinde “Medeni” ismini aldı. Hz. Ali’yle birlikte Kufe’ye taşınan yazı Abbasi dönemine kadar buradaki gelişiminden dolayı “kufi” ismiyle de anılacaktı. Abbasi döneminde zamanın veziri ve önemli bir geometrici olan İbn  Mukle’nin getirdiği yenilikler ve bulduğu ölçülerle “aklam-ı sitte” denilen yazı biçimini ortaya koydu.

Müzayedeleri Gör

Sonraki zamanlarda İslam’ın farklı coğrafya ve toplumlara yayılmasıyla birlikte İranlılar ve Türklerde hat sanatıyla tanışmış oldu. Türkler İranlılara nazaran hat sanatında kendilerini daha çok geliştirdiler ve İstanbul’u hat sanatının merkezi haline getirdiler. Türklerin bu yazıda başarı olduğunu şu sözlerle anlamaktayız: “Kur’an-ı Kerim Hicaz’da nazil oldu, Mısır’da okundu, İstanbul’da yazıldı.”

Ebru Sanatı Nedir?

Ebru sanatı, özel fırça ve boyalarla kitreyle yoğunlaştırılmış suyun üzerine yapılan desen ve figürlerin kâğıt üzerine geçirilmesi ile yapılan sanattır. Nerede doğduğu tam olarak bilinmeyen ebru sanatı kimi kaynaklara göre İran veya Hindistan’da ortaya çıktığı söylense de bazı kaynaklara göre Türkistan Buhara’da doğmuş olup sonrasında İran üzerinden Osmanlı’ya geçtiği söylenmektedir.

Yoğunlaştırılan su geven otunun özsuyuyla el edilen kitreyle veya deniz kadayıfı bitkisi diye bilinen kerajin ile yapılır. Boyalar ise öd ile karıştırılarak suyun dibine çökmeyecek hale gelir. Yoğunlaştırılmış suyun üzerine serpilen boylarla ve işlemelerle yaptığımız ebru biz adı verilen metal uçlu aletle veya direkt olarak kâğıda aktarılır. Kâğıt mat ve emici özelliği fazla olan bir kâğıt tercih edilmektedir.

Müzayedeleri Gör

Avrupa’da mermer kâğıdı veya Türk kâğıdı olarak bilinen ebru sanatının başlıca malzemeleri şunlardır: 

  • Kâğıt
  • Su
  • Öd
  • Toprak Boya
  • At Kılı ve Gül Dalı
  • Kitre
  • Deniz Kadayıfı

Ebru sanatının türleri şunlardır: 

  • Bülbül Yuvası
  • Şal Ebrusu
  • Çiçek Ebrusu 
  • Taraklı Ebru
  • Gelgit Ebru
  • Battal Ebru
  • Hatip Ebrusu

Kanaviçe Sanatı Nedir?

Keten bezinin, çuval sedirlerin veya balyaların üstüne seyrek bir şekilde dokunarak yapılan el işi ürünlere kanaviçe denir. Genellikle kumaş ve derinin üzerine kasnak, kağıt, gergef gibi araçlarla gerilen zemine tığ ve iğne gibi işleme araçlarıyla motiflerin işlenmesiyle yapılır.

Müzayedeleri Gör

İğne Oyası Nedir?

El emeği, göz nuru” olarak adlandırılan, “Dantelli” veya “Türk Dantellisi” olarak da geçen iğne oyası, herhangi bir tekstil ürününün kenarına yapılan oyadır. Temelde ipliklerin birbirine iğne ile düğümlenmesi sonucunda oluşan iğne oyasında düğümlerin sayısı, atılış şekli gibi değişkenlerle farklı modeller ortaya çıkar.

Toplumda arkadaşlık, dostluk gibi yardımlaşma gerektiren olguların pekişmesinde büyük rol oynayan iğne oyası kültürel olarak Anadolu coğrafyasını zenginleştiren en önemli ögelerden biridir. İğne oyası yapılırken birbirlerinden model alan kadınlar bu şekilde “imece usulü” iş yapma geleneğini de sürdürmüş olurlar.

Müzayedeleri Gör

Kalemişi Sanatı Nedir?

Osmanlı döneminde en önemli süsleme sanatlarından biri olan kalemişi sanatı aslında ilk Türk devletlerine kadar uzanan eski bir gelenekten gelen köklü bir sanattır. Sıva, deri, ahşap, taş gibi malzemelerin üzerine boyalar ve altın varak ile işleme yapılan sanata kalemişi sanatı, bu sanatı icra eden kişiye ise kalemkari denilir.

Osmanlı nakkaşhanelerinden yetişen kalemkarilerin kullandığı bazı kalemişi teknikleri şunlardır:

  • Ahşap Üstü Kalemişi
  • Sıva Üstü Kalemişi
  • Taş veya Mermer Üstü Kalemişi
  • Malakari Tekniği 
  • Deri ve Bez Üstü Kalemişi

Müzayedeleri Gör

Kündekari Sanatı Nedir?

Kündekari sanatı, Selçuklu döneminde gelişmiş ve şekillenmiş bir ahşap sanatıdır. Daha çok iç mimaride yararlanılan kündekari sanatında geometrik şekiller kullanılmıştır. Oyma yöntemiyle yapılan kündekari sanatını icra eden sanatkarlara kündekar denmektedir. Bu sanatı camilerin mihraplarında, evlerdeki dolaplara kadar birçok iç mimari tasarımda görmek mümkündür.

Edirnekari Sanatı Nedir?

Edirnekari sanatı, deri, ahşap, taş eşyaların yüzeylerine yapılan iç mimaride dekorasyon amaçlı süslemelerde görebileceğimiz oyma, kakma ve boyama olmak üzere üç çeşidi olan bir sanattır. 15. yüzyılda ortaya çıktığı düşünülen bu sanatın edirnekari ismini almasındaki sebep ilk defa Edirneli sanatçılar ve zanaatkarlar tarafından yapılmış olmasıdır.

Natüralist bir anlayışa sahip olan edirnekari sanatı bu özelliğini 18. Yüzyılda barok, roko gibi Avrupa sanat akımlarından etkilenerek kazanmıştır. Dolap, kapı, pencere, tavan gibi iç mimaride görebileceğimiz edirnekari sanatı gül, karanfil, lale gibi çiçek motiflerini sıklıkla içinde barındırarak canlı renkleri kullanır.

Müzayedeleri Gör

Kazaziye Sanatı Nedir?

24 ayar saf altın veya 1000 ayar saf gümüşün tel hale getirilip daha sonrasında özel işleme ve örgü teknikleriyle yapılan sanata Kazaziye, kazaz veya kazazlık denir. Antropolojik çalışmalar ve tarihi belgeler sonucunda Mezopotamya’da ortaya çıktığı düşünülen Kazaziye sanatı günümüzde çoğunlukla tesbihlerde kullanılsa da bileklik ve kolye yapımında da kullanılmaktadır.

Kakma Sanatı Nedir?

Kakma sanatı veya kakmacılık, maden, ahşap, fildişi, mermer gibi maddeleri kakma yoluyla oyarak buraya herhangi değerli başka bir maddeyi oyulan yere göre keserek yerleştirme sanatıdır. Eğer oyulan yere koyulan maden veya değerli parça çok değerliyse bu ortaya çıkan sanat eserine “murassa” denir.

Telkari Sanatı Nedir?

Gümüş madenini eriterek oluşturulan ince tellerden en az iki tanesini birbiriyle bağlayarak yapılan sanata telkâri sanatı denir. Küpe, yüzük, silah kabzaları, tepsi, kemer gibi birçok alanda bu sanata rastlamak mümkün olduğundan her kullanım alanında telkâri sanatına rastlamak mümkündür.

Mezopotamya’da ortaya çıktığı düşünülen telkâri sanatı tarih boyunca kendine geniş coğrafyalarda yer bulmuştur. Orta çağ Avrupa’sında Venedik ve Sicilya gibi yerlerde de görülen sanat günümüzde Türkiye sınırları içerisinde Mardin ve Beypazarı’nda kendine uygulama alanı bulmaktadır.

Müzayedeleri Gör

Halıcılık Sanatı Nedir?

Tarihin en eski dönemlerinden beri evlerimizde halen kullandığımız dekorasyon araçlarından bir tanesi halıdır. Dünyanın en eski halılarının Türkler tarafından Orta Asya’da yapıldığı düşünülür. Bu halılardan günümüze MÖ 6. yüzyıldan kalan “Pazırık Halısı” Leningrad Müzesinde sergilenmektedir. 

Daha rahat ve sıcak zemin arayışıyla ortaya çıktığı düşünülen halıların ilham kaynağının postlar olduğu tahmin edilmektedir. Dokuma tekniğiyle dokuma tezgahlarında yapılan halılara insanlar yaptıkları motiflerle sanat değeri kazandırmıştır. Belirli bir sistem ve kural gerektiren halıların günümüzde el ile özel şekilde yapılanları halen sanat değeri taşıyor.